پیروزی حقوقی ایران برامریکا درمعتبرترین نهاد حقوقی جهان/لزوم رفع تحریم‌های غذایی و هوانوردی و خودداری آمریکا از تحریم تازه

 شکایت ایران عیله امریکا براساس نقض معاهدۀ دوستی، تجارت و حقوق کنسولی (موسوم به عهدنامه مودت و روابط اقتصادی و حقوق کنسولی بین ایران و دول متحده آمریکا) امضا شده از سوی نمایندگان دو طرف در تاریخ ۱۵ اوت ۱۹۵۵ میلادی مصادف با ۲۳ مرداد ۱۳۳۴ شمسی در تهران است.

*این شکایت در پی خروج آمریکا از توافق هسته‌ای ایران در ۸ مه ۲۰۱۸ میلادی طرح شده است.

با این اقدام آمریکا مجموعه‌ای از تحریم‌ها و محدودیت‌ها بطور مستقیم و غیرمستقیم علیه ایران و شرکت‌ها و اتباع ایران به اجرا گذاشته شده است؛ تحریم‌هایی که پیش از این مقامات آمریکا در چهارچوب توافق برجام با حذف آنها موافقت کرده بودند.

ایران می‌گوید با تحریم‌های ۸ مه و دیگر تحریم‌هایی که بعدا به این مجموعه اضافه شد، واشنگتن مفاد پیمان ۱۹۵۵ میلادی را نقض کرده است و به نقض این معاهده نیز همچنان ادامه می‌دهد.

بر این اساس، ایران اعلام می‌کند:

آمریکا با تحریم‌هایی که شرح آنها در شکایتنامۀ تهران آمده و با هدف قرار دادن ایران و شرکت‌ها و اتباع ایرانی، نتوانسته است به تعهدات خود در قبال ایران در چهارچوب پیمان ۱۹۵۵ عمل کند.

آمریکا باید بدون تاخیر و به وسیله ابزاری که خود انتخاب می‌کند به تحریم‌هایی که از ۸ مه تحمیل شده است پایان دهد.

آمریکا باید فورا به تهدیدات خود مبنی بر اعمال تحریم‌های جدید که شرح آنها در این شکایتنامه آمده است پایان دهد.

آمریکا باید اطمینان دهد که هیچ کاری برای دور زدن تصمیم دادگاه در این پرونده انجام نخواهد داد و برای عدم تکرار نقض پیمان ۱۹۵۵ تضمین دهد.

آمریکا باید به دلیل نقض تعهدات قانونی بین‌المللی خود در قبال ایران، اقدام به جبران کامل خسارت کند و مبلغ خسارت توسط دادگاه تعیین خواهد شد. ایران نیز برای خود حق ارزیابی خسارت وارده از سوی آمریکا در قبال نقض تعهدات و ارائه آن به دادگاه در زمان مناسب را محفوظ می‌دارد.

ایران برای طرح این شکایت به پاراگراف ۲ از ماده ۱۱ پیمان ۱۹۵۵ میلادی اشاره دارد که می‌گوید در صورت اختلاف میان طرفین پیمان در موضوع تفسیر یا اجرای این پیمان دوستی، چنانچه مورد اختلاف از طریق روش‌های دیپلماتیک قابل حل و فصل نباشد، موضوع به دیوان بین‌المللی دادگستری ارجاع داده خواهد شد مگر اینکه طرفین روی استفاده از دیگر راه‌های مسالمت‌آمیز حل اختلاف به توافق برسند.

*درخواست ایران برای به اجرا گذاشتن اقدامات احتیاطی

در همان روز طرح این شکایت ایران درخواست دیگری را نیز ارائه داد و در چهارچوب آن از اقدامات تامینی نام برد تا به کمک آنها تا زمان صدور حکم دیوان بین‌المللی دادگستری از حقوق ایران در چهارچوب پیمان ۱۹۵۵ محافظت شود.

بنا بر اعلام ایران، واشنگتن هم اکنون اعمال برخی از تحریم‌های ۸ مه را آغاز کرده است و قصد دارد دیگر تحریم‌ها را نیز حداکثر ظرف ۱۸۰ روز به اجرای بگذارد. ایران می‌گوید در چنین شرایطی، یک خطر واقعی و قریب‌الوقوع وجود دارد که قبل از آنکه دادگاه تصمیم نهایی خود را اعلام کند، آسیبی جبران ناپذیر به ایران و حقوق آن وارد شود.

*اقدامات احتیاطی که ایران در این درخواست از آنها یاد کرده است عبارتند از:

آمریکا باید فورا و به هر وسیله‌ای که در اختیار دارد، اجرای مجموعه تحریم‌های اعمال شده از ۸ مه به این سو را متوقف و از اعمال تحریم‌های جدید جلوگیری کند.

آمریکا باید بلافاصله اجازه اجرای کامل معاملاتی را که پیش از این نهایی شده‌اند بدهد؛ بویژه توافقاتی که در موضوع فروش یا اجاره هواپیماهای مسافربری، خرید قطعات یدکی و دیگر تجهیزات هواپیما نهایی شده‌اند.
آمریکا باید ظرف سه ماه دربارۀ راه‌هایی که برای اجرایی کردن این درخواست‌ها در پیش گرفته است به دادگاه گزارش بدهد.
آمریکا باید به اتباع و شرکت‌های ایرانی، آمریکایی و دیگر کشورها این اطمینان را بدهد که از حکم دادگاه تبعیت خواهد کرد و از هرگونه اظهارنظر و اقدامی که مانع از آن شود تا اتباع آمریکایی یا اتباع دیگر کشورها به همکاری‌های اقتصادی با ایران، ایرانی‌ها و شرکت‌های ایرانی بپردازند، جلوگیری کند.

آمریکا باید از اقدامات دیگری که ممکن است ناقض حقوق مندرج در پیمان ۱۹۵۵ میلادی برای ایران، ایرانی‌ها و شرکت‌های ایرانی شود و همچنین ناقض تصمیمی شود که دادگاه در قبال این پرونده می‌گیرد جلوگیری کند.

*خواسته‌های ایران چه بود؟

جمهوری اسلامی ایران در تاریخ 25 تیر 1397 دو سند تقدیم دیوان مزبور کرد، یکی «دادخواست» تنظیم شده علیه ایالات متحده آمریکا که حاوی تشریح مسئولیت بین‌المللی این دولت و نقض پیمان مودت (1334) است و دیگری «درخواست» از دیوان برای صدور دستور موقت که در صورت تحقق، آمریکا موظف خواهد بود از اجرای تحریم‌ها تا زمان صدور رأی نهایی خودداری کند.

در این شکایت، مستدلا تشریح شده است که تصمیم 8 می 2018 آمریکا در اعمال مجدد تحریم‌های هسته‌ای با تعهدات بین‌المللی ایالات متحده به ویژه مواد 4، 7، 8 ، 9 و 10 معاهده مودت 1334 نیز مغایرت دارد و ایالات متحده ملزم است ضمن توقف این اعمال متخلفانه بین‌المللی، کلیه خسارات وارده را جبران کند.

در لایحه دادخواستی ایران، از دیوان خواسته شده بود تا زمان صدور رأی نهایی، ایالات متحده را به اقدامات ذیل ملزم کند:

- بیانیه ۸ مِی (۱۸ اردیبهشت) آمریکا در خصوص اعمال تحریم‌های جدید علیه ایران، نقض تعهدات آمریکا ذیل معاهده مودت (منعقده در سال ۱۹۵۵) است؛

- آمریکا باید بدون هیچ‌گونه تأخیری، اقدامات آغاز شده از ۸ می را متوقف کند؛

- آمریکا بایستی فوراً از تهدید به اعمال تحریم‌های جدید علیه ایران، دست بردارد؛

- آمریکا باید تضمین بدهد که گامی در مسیر دور زدن رأی دادگاه در خصوص این پرونده بر نمی‌دارد؛

- آمریکا باید خسارات وارده به شرکت‌های ایرانی را بر اساس تشخیص دیوان، به صورت تمام و کمال جبران کند.

 *صدور رأی نهایی  دیوان بین المللی دادگستری، ضمن منع اعمال محدودیت تازه امریکا علیه ایران

دیوان لاهه آمریکا را به رفع محدودیت‌های بشردوستانه و هوانوردی ایران ملزم کرد.دیوان بین‌المللی دادگستری برای اعلام اقدامات موقت در ارتباط با پرونده ایران و آمریکا تشکیل جلسه داد.

دیوان بین‌المللی دادگستری روز چهارشنبه برای اعلام رأی موقت خود درباره درخواست‌های ایران در ارتباط با پیمان مودت با آمریکا، تشکیل جلسه داد و نهایتا بخشی از تدابیر درخواستی ایران را پذیرفته و آمریکا را به رفع محدودیت‌های انسان‌دوستانه، کشاورزی و هوانوردی ملزم و طرفین را از اقداماتی که می‌تواند به تشدید مناقشه منجر شوند، منع کرد.

در ابتدای این جلسه «عبدالقوی یوسف» رئیس دیوان به بازخوانی روند دستیابی به توافق هسته‌ای و نهایتا خروج آمریکا از این توافق به دستور ۸ می ۲۰۱۸ «دونالد ترامپ» رئیس‌جمهور این کشور و احیای تحریم‌های یکجانبه علیه ایران پرداخت.

او سپس به این موضوع پرداخت که آیا بر اساس پیمان مودت ۱۹۵۵ میان ایران و آمریکا، دیوان لاهه از صلاحیت برای صدور رأی برخودار است یا نه. وی گفت بر اساس مفاد این پیمان، در صورتی که بین طرفین اختلاف نظری وجود داشته باشد و این مناقشه از طریق دیپلماتیک حل نشود، طرفین می‌توانند به دیوان لاهه مراجعه کنند.

رئیس دیوان با بیان اینکه دو شرط مراجعه به این نهاد بر اساس پیمان مودت برقرار است، گفت دیوان معتقد است که صلاحیت رسیدگی به این پرونده را داراست.

یوسف در ادامه گفت بر اساس چند بند پیمان، طرفین از اعمال محدودیت تجاری و مالی بر یکدیگر منع شده‌اند. بر این اساس، برخی از اقدامات ایالات متحده از جمله لغو مجوز مبادلات تجاری با ایران و اعمال محدودیت بر انتقال اقلام به ایران، می‌تواند در تناقض برخی از مفاد پیمان باشد.

وی گفت تصمیم ایالات متحده برای خروج از توافق هسته‌ای و احیای بخشی از محدودیت‌ها از جمله لغو مجوز واردات از ایران و مبادلات مالی با این کشور، می‌تواند برخی از حقوق ایران در پیمان مودت را محدود کند.

به گفته یوسف، دیوان معتقد است که میان بخشی از حقوق مورد درخواست ایران بر اساس پیمان مودت و اقدامات موقت درخواستی ایران از ایالات متحده، به خصوص در ارتباط با آزادی تجارت و اقلام انسانی و هوانوردی، ارتباط وجود دارد.

رئیس دیوان در بررسی اینکه آیا آنطور که ایران استدلال کرده تحریمها میتواند به «خسارت غیرقابل جبران» منجر شود و باید اقدامات موقتی را در دستور کار قرار داد، گفت دیوان معتقد است که این تحریم‌ها در بخش اقلام دارویی، غذایی و هوانوردی و کشاورزی می‌تواند به خسارت غیرقابل جبران منجر شود.

هیأت ایرانی حاضر در جلسه دیوان

یوسف اظهارات شفاهی آمریکا مبنی بر اینکه واشنگتن تلاش می‌کند تحریم‌ها آثار منفی انسانی بر ایران نداشته باشد را «ناکافی» دانست و گفت به عقیده دیوان همچنان چنین ریسکی وجود دارد.

وی در ادامه گفت: «دیوان معتقد است که بر اساس تعهدات مصرح در پیمان مودت، ایالات متحده باید به نحو مقتضی محدودیت‌های اعمال‌شده در زمینه اقلام دارویی، بشردوستانه، هوانوردی و کشاورزی بر اساس تصمیم ۸ می ۲۰۱۸ (برای خروج برجام) علیه ایران را رفع کند.»

نهایتا او گفت قضات دیوان به اتفاق آرا به سه تصمیم موقت رسیده‌اند که تا زمان صدور رأی نهایی برای دو طرف الزام‌آور است:

۱. آمریکا بر اساس تعهداتش ذیل پیمان مودت، باید به نحوی مقتضی هر مانع بر آمده از دستور ۸ می ۲۰۱۸ بر صادرات آزاد دارو و تجهیزات پزشکی، محصولات کشاورزی و قطعات و تجهیزات یدکی هواپیماهای مسافرتی از جمله تعمیرات و گارانتی و بازرسی لازم برای ایمنی هوانوردی را رفع کند؛

۲. در صدور مجوز مبادلات مالی و انتقال پول مرتبط با اقلام فوق‌الذکر نباید هیچ مانعی ایجاد شود؛

۳. طرفین باید از هر اقدامی که مناقشه را تشدید کرده و یا دامنه آن را گسترش داده و حل مناقشه را دشوارتر کنند، خودداری کنند.

بر این اساس، هرچند دیوان تمام تدابیر مورد درخواست ایران را نپذیرفت، اما واشنگتن را به رفع بخش قابل توجهی از تحریم‌های ایران ملزم کرده است. همچنین بند سوم تصمیمات دیوان عملا آمریکا را از اعمال تحریم‌های بیشتر از جمله احیای تحریم‌های یکجانبه نفتی که می‌تواند دامنه مناقشه را گسترش دهد، منع می‌کند.

*واکنش‌ رسانه های خارجی  به رای دادگاه لاهه

*رویترز: دادگاه جهانی به آمریکا دستور داد که اطمینان حاصل کند تحریم ها به کمک های انسانی لطمه وارد نخواهد کرد.

*آسوشیتدپرس: دادگاه سازمان ملل با صدور حکمی موقتی از آمریکا خواست که تحریم‌های ایران مرتبط با کالاهای انسانی و هوانوردی غیرنظامی را لغو کند.

منبع : حامیان ولایت